{"id":1131,"date":"2015-12-23T18:12:59","date_gmt":"2015-12-23T18:12:59","guid":{"rendered":"http:\/\/andrzej.piesiak.pl\/?p=1131"},"modified":"2016-01-04T19:57:45","modified_gmt":"2016-01-04T19:57:45","slug":"zrob-to-sam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/andrzej.piesiak.pl\/?p=1131","title":{"rendered":"4 Zr\u00f3b to sam"},"content":{"rendered":"

Po pierwszym wyj\u015bciu z obozu internowania w ko\u0144cu kwietnia 1982 r. z rozpacz\u0105 stwierdzi\u0142em, i\u017c na nic zda\u0142y si\u0119 wielomiesi\u0119czne wysi\u0142ki SB-k\u00f3w i s\u0142u\u017cby wi\u0119ziennej by mnie zresocjalizowa\u0107. Po prostu: pieni\u0105dze wyrzucone w b\u0142oto! (Wstyd\u017acie si\u0119, Bykowski! Polska Ludowa was wykarmi\u0142a, a wy\u2026?)<\/p>\n

Natychmiast zg\u0142osi\u0142em gotowo\u015b\u0107 dzia\u0142ania swojemu szefowi, \u015bp. Stachowi Kostce, liderowi luba\u0144skiej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Poinformowa\u0142, i\u017c w naszym mie\u015bcie ju\u017c zorganizowano sprawn\u0105 struktur\u0119 podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. W zak\u0142adach zbierano sk\u0142adki zwi\u0105zkowe. Uruchomiono kana\u0142 regularnego sprowadzania bibu\u0142y z Wroc\u0142awia i Warszawy. Pracowa\u0142a podziemna drukarnia. Do przewo\u017conych z Wroc\u0142awia matryc wydawnictwa \u201eZ dnia na dzie\u0144\u201d dodrukowywano luba\u0144sk\u0105 stron\u0119. Nasze podziemie dysponowa\u0142o te\u017c radiem przerobionym na pods\u0142uchiwanie rozm\u00f3w SB i MO.<\/p>\n

Ba, ma\u0142o znany jest fakt, i\u017c w naszym mie\u015bcie w 1982 r. dzia\u0142a\u0142a\u2026 podziemna radiostacja, kt\u00f3ra wyemitowa\u0142a kilka audycji \u201eRadia Solidarno\u015b\u0107\u201d!<\/p>\n

Ku memu zaskoczeniu Stach ostudzi\u0142 m\u00f3j zapa\u0142 w\u0142\u0105czenia si\u0119 do tej dzia\u0142alno\u015bci. Nie powodowa\u0142 nim bynajmniej brak do mnie zaufania. Na przeszkodzie sta\u0142y niezb\u0119dne wymogi bezpiecze\u0144stwa. Co by nie m\u00f3wi\u0107 o Lubaniu, jest to niewielkie miasto. Prawie wszyscy si\u0119 tu znaj\u0105. Trudno przej\u015b\u0107 niezauwa\u017conym przez kilka ulic. Zupe\u0142nie inna sytuacja jest np. we Wroc\u0142awiu. Kto\u015b z Krzyk\u00f3w mo\u017ce nierozpoznany bez obaw porusza\u0107 si\u0119 po przeciwleg\u0142ej dzielnicy miasta, np. po Osobowicach. A w Lubaniu co rusz mo\u017cna by\u0142o \u201enadepn\u0105\u0107\u201d na SB-ka czy nadgorliwego milicjanta.<\/p>\n

Mocno mnie ta sytuacja uwiera\u0142a, bowiem z wymienionych powod\u00f3w zmuszony by\u0142em te\u017c a\u017c do 1989 r. \u201ezawiesi\u0107\u201d kilka prywatnych wa\u017cnych przyja\u017ani, zawartych jeszcze w latach 60-tych (np. z Andrzejem Furtakiem czy Stachem \u201eZbyszkiem\u201d Warzychem). Byli oni bardzo aktywni w knuciu przeciw komunie.<\/p>\n

W tym czasie my – namierzeni ju\u017c przez SB – tworzyli\u015bmy Tajn\u0105 Miejsk\u0105 Komisj\u0119 \u201eS\u201d (szef Stach Kostka, Marian Witczak, \u015bp. Andrzej Herman, Walenty Krzysiek, Zdzis\u0142aw Bykowski). Koordynowali\u015bmy dzia\u0142alno\u015b\u0107 kom\u00f3rek zak\u0142adowych, utrzymywali\u015bmy kontakt z Jeleni\u0105 G\u00f3r\u0105 i niejako firmowali\u015bmy na zewn\u0105trz podziemn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Zwi\u0105zku. Kontakty z \u201epodziemnymi\u201d zostawili\u015bmy Stachowi. Zreszt\u0105 tak\u0105 racjonalna zasad\u0119 spontanicznie przyj\u0119to w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

Przez \u201ekryminalne\u201d znajomo\u015bci (z oboz\u00f3w internowania) mia\u0142em kontakty z podziemnymi drukarniami we Wroc\u0142awiu, wi\u0119c te\u017c przez moje r\u0119ce regularnie dociera\u0142o do Lubania sporo nielegalnych wydawnictw, znaczk\u00f3w poczty podziemnej czy kaset magnetofonowych.<\/p>\n

Ale nie dawa\u0142y mi spokoju nabyte w krymina\u0142ach umiej\u0119tno\u015bci wyd\u0142ubywania w gumoleum matryc znaczk\u00f3w poczty obozowej.<\/p>\n

Po bardzo kr\u00f3tkim czasie nie wytrzyma\u0142em i, za zgod\u0105 Stacha, utworzy\u0142em\u2026 dodatkowy, prywatny punkt poligraficzny. Na zasadzie \u201ezr\u00f3b to sam\u201d (no c\u00f3\u017c, za m\u0142odu naogl\u0105da\u0142o si\u0119 w TV Adama S\u0142odowego!). I przez lata 80-te, co jaki\u015b czas, \u201ez okazji r\u00f3\u017cnych okazji\u201d zasiada\u0142em do d\u0142ubania w gumoleum. Owe okazje by\u0142y r\u00f3\u017cne: \u015bwi\u0119ta ko\u015bcielne, Dzie\u0144 Kobiet, PRL-owskie \u201ewybory\u201d, sierpniowe \u201emiesi\u0105ce trze\u017awo\u015bci\u201d itp. Moje ulotki mia\u0142y format poczt\u00f3wki pocztowej. I ju\u017c nie pos\u0142ugiwa\u0142em si\u0119, jak w obozach, domoros\u0142ymi narz\u0119dziami, lecz profesjonalnym d\u0142utem otrzymanym od \u015bp. Jurka Jab\u0142o\u0144skiego.<\/p>\n

Ekipy drukuj\u0105ce (minimum 3 osoby) tworzy\u0142em ad hoc, w zale\u017cno\u015bci od sytuacji. Wyposa\u017ceniem naszej manufakturki by\u0142a amatorska poduszka do stempli (195×115 mm) oraz gilotyna do papieru wykonana przez zaufanych ludzi z ZEHS-u. \u00a0Podczas jednego posiedzenia trzaskali\u015bmy zwykle po oko\u0142o 1000 ulotek. W porywach \u2013 do 2000. Drukowali\u015bmy w prywatnych domach a kilka razy, z braku wolnego i bezpiecznego lokalu, nawet\u2026 w biurze moich kamienio\u0142om\u00f3w na Ksi\u0119ginkach. Paczki ulotek (po 50 szt.) by\u0142y rozprowadzane naszymi kana\u0142ami po zak\u0142adach pracy. Cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a rozrzucana po mie\u015bcie.<\/p>\n

Plon naszych wysi\u0142k\u00f3w ilustruje niniejszy tekst. Bowiem jakim\u015b cudem przetrwa\u0142o sporo oryginalnych matryc naszych ulotek (zas\u0142uga kolejnego przyjaciela, Leszka Koz\u0142owskiego, tak\u017ce wsp\u00f3\u0142-drukarza).<\/p>\n

\u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce nie zostawi\u0142em sobie cho\u0107 po jednej sztuce ulotek z matryc kt\u00f3re wykonywa\u0142em te\u017c dla Kazika Wojewody z Plater\u00f3wki, \u015bp. Romka Lasoty z Zar\u0119by czy Stefana Niebieszcza\u0144skiego z podgryfowskiej Prosz\u00f3wki (najpierw odbierali ode mnie gotowe ulotki, potem \u2013 po \u201eprzeszkoleniu\u201d – dostarcza\u0142em im tylko matryce, poduszki i poci\u0119ty papier).<\/p>\n

Papier zdobywa\u0142em z zaufanych ksi\u0119garniach w Lubaniu i Le\u015bnej. A trzeba przypomnie\u0107, \u017ce w owym czasie przy zakupie ka\u017cdej ryzy papieru do pisania nale\u017ca\u0142o wylegitymowa\u0107 si\u0119 dowodem osobistym! Odwa\u017cne panie po prostu wpisywa\u0142y do rejestr\u00f3w\u2026 lipne nazwiska i takie\u017c numery dowod\u00f3w. Pilnowa\u0142y tylko, aby zgadza\u0142a si\u0119 liczba cyfr\u2026<\/p>\n

Winienem te\u017c tu doda\u0107, i\u017c w ramach tej mojej \u201eprywatnej inicjatywy\u201d, kolejny przyjaciel, znany luba\u0144ski drukarz Tadek Duma (w\u00f3wczas tylko piecz\u0105tkarz, regularnie kontrolowany przez SB, wtedy ojciec tr\u00f3jki ma\u0142ych dzieci) wykona\u0142 dla mnie dwie ramki do sitodruku.<\/p>\n

A swoj\u0105 drog\u0105 to by\u0142o mi\u0142e uczucie, gdy cz\u0119sto kto\u015b w zaufaniu (a czasem by\u0142 to i\u2026 cz\u0142onek partii!) pokazywa\u0142 mi znalezion\u0105 nasz\u0105 ulotk\u0119. Co mia\u0142em robi\u0107? Oczywi\u015bcie udawa\u0142em, i\u017c jestem \u201ebardzo zaskoczony\u201d\u2026<\/p>\n

Na koniec warto podkre\u015bli\u0107, i\u017c nie mieli\u015bmy \u017cadnej wpadki! K\u0142\u00f3ci si\u0119 to z tez\u0105 g\u0142oszon\u0105 przez niez\u0142omnych lustrator\u00f3w i rycerzy PiS-u, i\u017c co najmniej po\u0142owa podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d to byli TW, czyli kapusie. Wi\u0119c w przypadku naszej ekipy drukuj\u0105cej powinno to by\u0107 (je\u015bli dobrze licz\u0119) P\u00d3\u0141TORA AGENTA\u2026 (A to si\u0119 pose\u0142 Macierewicz zmartwi!)<\/p>\n

Chcia\u0142bym, by ten tekst by\u0142 swoistym podzi\u0119kowaniem tym wielu – najcz\u0119\u015bciej bezimiennym – osobom kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y w luba\u0144skiej podziemnej drukarni, zbiera\u0142y i p\u0142aci\u0142y zwi\u0105zkowe sk\u0142adki, drukowa\u0142y ze mn\u0105, zajmowa\u0142y si\u0119 kolporta\u017cem wydawnictw z Wroc\u0142awia i stolicy oraz naszych ulotek, czy wreszcie \u2013 owym paniom ze sklep\u00f3w papierniczych. To one i oni byli prawdziwymi bohaterami tamtych trudnych lat.<\/p>\n

I tych podzi\u0119kowa\u0144 nigdy za wiele.<\/p>\n

(pierwodruk: dwutygodnik \u201eZiemia Luba\u0144ska\u201d, nr 11,06-20.06.2012, wersja rozszerzona)<\/em><\/p>\n